تاريخ : ۱۳۸٩/۱٠/٢٧ | ٤:۱٦ ‎ب.ظ | نویسنده : گروه ادبیات استان کرستان

علایم نشانه گذاری

منظور از نشانه گذاری رعایت قواعد سجاوندی و به کار بردن علامتهاو نشانه هایی است که خواندن و در نتیجه فهم درست مطالب را

آسان و به رفع پاره ای از ابهام ها که پیچیدگی های مفاهیم و عبارات و دلایلات گفتاری پدید می آید کمک می کند.

ورود این گونه علائم و نشانه ها در زبان نوشتاری فارسی به دوران بعد از آشنایی ایرانیان با نوشته های مغرب زمین به ویژه پس ازانقلاب مشروطیت بر می گردد.

نشانه های متداول و معمول زبان فارسی

 


 

نشانه های متداول و معمول زبان فارسی

ویرگول( ، )

- ویرگول(کاما،درنگ نما):نشانه مکث یا وقفی کوتاه است.

- موارد کاربرد ویرگول:

- 1 در بین عبارتها و جمله های غیر مستقلی که با هم در حکم یک جمله کامل باشد.   /این همه خلف و وعده و تأخیر ،از شما بعید بود.

- 2 آوردن کلمه یا عبارتی توضیحی در ضمن جمله یا عبارت دیگر   ./احمد،برادر مسعود،دیروز اینجا بود.

- 3 در مواردی که چند کلمه دارای اسناد واحدی باشند   ./آب،غذا،هوا و مسکن از ضروریات اولیه حیات آدمی است.

- 4 آوردن ویرگول میان دو کلمه برای جلوگیری از احتمال غلط خواندن جمله./    ما،در خلوت به روی خلق ببستیم.

- 5 برای جدا کردن بخشهای مختلف یک نشانی یا مرجع و مأخذ یک نوشته./    تهران، خیابان سعدی،کوچه لاله،پلاک 9،منزل...

- 6 گاه در آغاز و پایان جمله دعایی و جمله معترضه می آید ./علی،علیه السّلام،می فرماید:..

نقطه ویرگول(؛)

- نقطه ویرگول: نشانه وقف یا درنگ و مکثی است طولانی تر از ویرگول و کمتر از نقطه.

- موارد کاربرد نقطه ویرگول:

- برای جدا کردن عبارت و جملاتی که به ظاهر مستقل اما در معنی مربوط به همدیگر باشند./ وقتی صداقتش را آزمودی؛ به دوستیش اعتماد کن.

سه نقطه ( 000 )

سه نقطه: این علامت برای نشان دادن کلمه یا کلمات و عبارات یا جمله های محذوف یا افتادگی ها به کار می رود .

خواه در اول مطلب باشد یا وسط یا آخر . نام برادرم یدا... است همه حروف الفبای فارسی مانند : ب ، م،  و ، ...  ل .

ستاره : (  * )

از این نشانه معمولاٌ در موارد زیر استفاده می شود .

برای ارجاع دادن به زیر نویس : (هنگامی که اعداد به منظورهای دیگر در متن آمده باشند).

به منظور ایجاد فاصله (مابین دو پاراگراف با موضوعاتی جدا یا میان دو مصرع شعر)

مثال : مرد باید که سخندان بود و نکته شناس * تا چو می گوید از آن گفته پشیمان نشود.

در اول سطر پیش از کلمه ها و عبارات : ( تذکر ، توضیح ، تنبیه ، یادآوری ، نکته) برای جلب وقت و توجه خواننده به آن نکته در خور تذکّرو یادآوری .

پرانتز ، دو هلال )

پرانتز ( کمانک یا هلالین ) اغلب در موارد زیر به کار می رود.

هنگام آوردن کلمه یا عبارت یا جمله ای برای توضیح بیشتر .مجمع النّوادر(چهار مقاله) نظامی عروضی سمرقندی « یعنی » و « یا » به معنی

است.

نشانه سؤال (؟)

موارد استفاده از این نشانه به قرار زیر است:

در پایان جملات و عبارات پرسشی مستقیم به چه می اندیشی؟

بعد از کلمه یا عبارتی که جانشین جمله پرسشی مستقیم است کدام را می پسندی ؟ سبز یا سفید ؟

 نکته : در پایان جمله پرسشی غیر مستقیم نقطه گذارده می شود __ استاد از دانشجو پرسید که آیا کتاب را خوانده است .

نشانه عاطفی!

این نشانه بیشتر در پایان جمله هایی می آید که بیانگر یکی از حالات خاص و شدید عاطفی یا نفسانی است از قبیل :

تعجّب__ عجب خطی !

تأکید: خوب کردی !

تهدید: می دانم چه کارش کنم!

تحسین: آفرین بر این همه ذوق و سلیقه !

حسرت: آه،وای بر من!

تنفّر : عجب آدم ریا کاری!

درد و الم: چه غم جانکاهی است!

تحقیر: چه خواری و پستی شرم آوری !

آرزو : کاشکی قیمت انفاس بدانند ی خلق !

ترحّم: دریغ است ایران که ویران شود ! بیچاره پدرم !

دعا: دست مریزاد!

استهزا: آقا هنر کرده جایزه هم می خواهد !

تنبیه: مواظب باش !

شک و تردید: احتمالاٌ به اینجا می آید !

تأسّف: افسوس که خلق قدر وقت را نمی دانند.!

ندا وخطاب: با با!        ای دوست !

خط فاصله( - )

موارد مهمّ استفاده از این نشانه به قرار زیر است:

به جای حرف اضافه تا، قطار تهران  -  مشهد وارد شد      بین تاریخهای اعداد و کلمات، دهه ی 1340    -  1330

برای جدا کردن هجا ها و بخش های یک کلمه یا حروف یک کلمه از یکدیگر احمد 4 حرف است : ا- ح - د - م .

در آخر سطر وقتی که بخشی از کلمه به اول سطر بعد برده شود.

برای پیوستن اجزای برخی از عبارتهای ترکیبی / پیامدهای اجتماعی  - سیاسی .

تبصره- تذکر- و غیره... اقسام کلمه در . در اول سطر بعد از شماره ردیف در اعداد یا حروف یا بعضی ازکلمات مثل

فعل- حرف . عربی : اسم

برای جدا کردن جمله معترضه از کلام اصلی . علی - علیه السلام - می فرماید 0 ...

به جای نام اشخاص در ابتدای جملات نمایشنامه و داستان و مکالمه تلفنی و غیره ...

- الو

- بفرمایید .

- سلام .

- علیکم السلام .

یا به عبارت دیگر . یعنی . در جمله های توضیحی و قبل از کلماتی از قبیل : مثلاً

مثال : سلام ا...... علیها درود خدا بر او باد -

( نقطه ( 0

نقطه : نشانه پایان جمله است.

مهمترین موارد کاربر نقطه:

در پایان جمله های کامل خبری یا انشایی . شاید این کار به نفع تو نباشد.

بعد از هر حرفی که به عنوان نشانه یا علامت اختصاری به کار رفته باشد عام الفیل برابراست با سال 570 م.

دو نقطه ( : )

  دو نقطه : از این نشانه در موارد زیر استفاده می شود .

پیش از نقل قول / رسول اکرم (ص) می فرماید : مسلمان کسی است که مسلمانان از دست و زبان وی در امان باشند.

پیش از بیان تفضیل مطلبی که به اجمال بدان اشاره شده است / طرح این مسئله نتیجه ای غیر منتظره داشت : حتی یک نفر هم موافقت نکرد.

بعد از واژه یا لغتی که معنی آن در برابرش آورده ونوشته می شود / شایسته : مناسب / صیف : تابستان

پس از کلمات تفسیر کننده از قبیل :یعنی ، چنانکه ، مثال و غیره جمله ممکن است تنها از فعل و فاعل درست شده باشد مثال: احمد آمد.

« » گیومه

از گیومه در موارد زیر استفاده می شود.

آوردن عین گفته یا نوشته کسی در ضمن مطلب یا نوشته خود / سعدی می گوید : «  هر سخن نسنجد از جوابش برنجد  »

ممتاز و برجسته جلو دادن کلمات یا اصلاحات مد نظر . .

قلاب [ ]

این نشانه بیشتر در موارد زیر کاربرد دارد:

وقتی که مطلبی جزء اصلی کلام نباشد در میان [ ] نوشته می شود .احمد[ با این که لازم نیست] به خانه می رود.

در نمایشنامه ها دستورهای اجرائی در داخل [ ] نوشته می شود . پرویز [ با چهره ای عبوس و گرفته] دلم نمی خواهد او نیز بیاید

ممیز (  / )

از این نشانه معمولاً در موارد زیر استفاده می شود:

برای جدا کردن سالهای هجری شمسی ، قمری و میلادی از سمت راست ابتدا سال هجری بعد میلادی مثال :

محمد بن جریر طبری در 224 ه.ق  /   839 م

برای نشان دادن شماره سوره های قران کریم از سمت راست ابتدا شماره سوره سپس شماره آیه می آید .مثال :

(قرآن21/ 52 )

جهت نما

موارد استفاده از جهت نما فلش به قرار زیر است .

برای نشان دادن ترتیب تدریجی و یا نتیجه دادن امری / آذین آذینه آدینه

به معنی و معادل ر.ک. نگاه .رجوع شود نگاه کنید بنگرید و جز آنها /برای شواهد شعری و نثری لغت نامه فارسی.

مثال : بیخت   بیختن



  • آریس مت
  • خوانندگان و بازیگران
  • کارت شارژ همراه اول